Üç kan ürünü, üç ayrı sıcaklık rejimi aynı anda taşınamaz
Bir hastane kan merkezinden çıkan paket çoğu zaman tek bir ürün değildir: eritrosit süspansiyonu, trombosit süspansiyonu ve taze donmuş plazma aynı sevkiyatta birlikte istenebilir, ama üçü aynı soğutucuda bir arada gitmez. Eritrosit 2-6 derece arasında sabit kalmak zorunda, bu yüzden önceden soğutulmuş jel akülerle doldurulmuş validasyonlu bir kutuda taşınır; sıcaklık 10 dereceyi geçtiği an ünite kullanılamaz hale gelir ve hastaneye geri iade edilmesi gerekir.
Trombosit tam tersine soğumaya değil, sürekli hafif sallanmaya ihtiyaç duyar; 20-24 derece aralığında, araç sarsıntısının çalkalamayı taklit ettiği bir konumda taşınmazsa pıhtılaşma başlar ve ürün bozulur. Taze donmuş plazma ise -18 derecenin altında donmuş halde gelir, kuru buzla paketlenir ve çözülmeye başladığı andan itibaren saatler içinde kullanılması beklenir; kurye bu üç farklı rejimi aynı anda yönetmek zorunda kaldığında, her ürün kendi kutusunda, kendi etiketiyle ayrı taşınır.
Masif transfüzyon protokolünde kan nakli dakika ile yarışır
Bir trafik kazası ya da doğum sonrası kanamada hastane kan bankası stoğu yetmediğinde devreye 'masif transfüzyon protokolü' giriyor; bu durumda istenen ürün tek ünite değil, birbiri ardına gelen 4-6 ünitelik bir seri oluyor. Göztepe ya da Kartal'daki bir hastanenin O Rh negatif stoğu tükendiğinde, Avrupa yakasındaki Çapa ya da Cerrahpaşa'dan ya da Kızılay'ın bölge kan merkezinden takviye istenmesi sık rastlanan bir senaryo; bu tür siparişte kurye TEM ya da sahil yolunu kullanarak genelde 25-30 dakikada teslim etmesi beklenen bir rotaya çıkıyor.
Bu siparişler sisteme normal bir teslimat gibi değil, doğrudan 'acil sağlık' etiketiyle düşüyor; çağrı merkezi siparişi aldığı anda en yakın müsait kuryeyi başka hiçbir durağa uğratmadan doğrudan kan merkezine yönlendiriyor. Gece saat 3'te gelen böyle bir talep de gündüz 14'te gelen de aynı önceliğe sahip, çünkü kanama kontrol altına alınana kadar geçen her dakika hasta için risk taşıyor.
Zincir teslim: ünite numarası, imza ve sıcaklık kaydı her elden ele geçişte kontrol ediliyor
Kan ürünleri standart bir kargo gibi bırakılıp gidilen bir gönderi değil; kutunun üzerindeki ünite numarası, kan grubu ve son kullanma tarihi, teslim alan hemşire ya da kan bankası teknisyeni tarafından teslim anında tek tek okunup sevk fişiyle karşılaştırılıyor. Kurye bu süreçte sadece taşıyıcı değil, zincirin bir halkası; imzasını attığı her sevk fişi, ürünün hangi saatte hangi elden hangi ele geçtiğinin kaydını oluşturuyor.
Paketleme de üç kat üzerinden ilerliyor: ürünün kendi torbası, onun içine konduğu sızdırmaz ikinci bir poşet, en dışta ise darbeye dayanıklı sert kutu. Bu üç katman bir kaza ya da düşme anında bile ürünün dışarı sızmasını engellemek için var; kutunun üzerine konan sıcaklık kayıt kağıdı da teslim sırasında imzalanarak dosyaya ekleniyor, böylece ürünün yolda belirlenen aralığın dışına çıkıp çıkmadığı sonradan kontrol edilebiliyor.
Bu siparişi kim veriyor, gece ve hafta sonu neden daha sık geliyor
Bu tür sevkiyatı genelde hastane kan bankası ya da transfüzyon ünitesi, bazen de özel bir laboratuvarın gece vardiyası çağırıyor; sipariş kurumsal hesap üzerinden açılıyor ve ilk aramada 'acil kan nakli' olduğu belirtiliyor ki kurye ataması önceliklendirilebilsin. Kamu hastanelerinin kendi ambulans filosu olsa da bu araçlar çoğunlukla hasta nakli ve 112 çağrılarıyla dolu olduğu için, rutin kan ürünü transferleri zaten uzun zamandır dışarıdan kurye hizmetiyle yürütülüyor.
Gece 00.00-06.00 arası ve hafta sonları bu siparişlerin oranı belirgin şekilde artıyor; hem acil servislerin o saatlerde daha yoğun çalışması hem de hastaneler arası resmi nakil araçlarının gece sayısının azalması bunun sebebi. Tek kurye başta sona aynı kişi oluyor, yani bir ürün yarı yolda başka bir araca aktarılmıyor; bu da hem zincirin kısa kalmasını hem de olası bir gecikmede sorumluluğun kimde olduğunun net kalmasını sağlıyor.
