Esnafın gün sonunda karşılaştığı basit bir sorun
Bir turist Halıcılar Çarşısı Sokak'ta elle dokunmuş bir kilim beğeniyor, hatta pazarlığı da bitiriyor; ama elinde zaten bir sırt çantası ve akşam saat 19.00'da kalkacak bir Kapadokya otobüsü var. Rulo haline getirilmiş 1,5 metrelik bir kilimi hem gün boyu taşıyıp hem de otobüs bagajına sığdırmak gerçekçi değil. Esnaf bu noktada ürünü paketleyip kalan gün içinde turistin kaldığı otele göndermeyi öneriyor; turist de alışverişe geri dönüp çarşıda gezmeye devam edebiliyor.
Bazen bu tek bir dükkanla sınırlı kalmıyor. Dört kişilik bir grup sabahtan Kalpakçılarbaşı Caddesi'nde gümüş takı, öğleden sonra bir başka dükkanda deri ceket, bir üçüncüsünde çini tabak alıyor; her esnaf kendi siparişini ayrı ayrı kuruyor çünkü dükkanlar birbirinden bağımsız işletmeler. Aynı otele üç farklı kurye siparişi aynı gün içinde gidebiliyor, konsolide bir teslimat genelde turist kendisi istemediği sürece kurulmuyor.
Kapalıçarşı'dan otele kurye teslimi nasıl işliyor?
Kapalıçarşı'nın 60'tan fazla sokağına araç giremediği için kurye, Nuruosmaniye Kapısı, Örücüler Kapısı ya da Mercan Kapısı gibi dış kapılardan birine geliyor; dükkan sahibi ya da çırağı paketi oraya kadar getiriyor, kurye araca binip yoluna devam ediyor. Bu yüzden dükkanın çarşının hangi ucuna yakın olduğu, hangi kapının kullanılacağını ve teslim alma süresini doğrudan etkiliyor; Beyazıt Kapısı tarafındaki bir dükkan ile Nuruosmaniye tarafındaki bir dükkan arasında yürüme mesafesi tek başına 10 dakikayı bulabiliyor.
Sultanahmet, Sirkeci, Cağaloğlu ve Laleli bölgesindeki otellere mesafe kısa olduğu için teslimat genelde 20 dakika içinde tamamlanıyor. Taksim veya Şişli'deki daha üst segment otellere gönderimde ise Unkapanı Köprüsü ya da Atatürk Bulvarı güzergahındaki öğleden sonra trafiği süreyi 40 dakikaya kadar çıkarabiliyor; esnaf bunu bildiği için turiste "akşam yemeğinden önce odanda olur" gibi net olmayan bir söz vermek yerine resepsiyonla saat üzerinden konuşuyor.
Dil engeli ve kimlik teyidi nasıl aşılıyor?
Dükkan sahibi İngilizce, Arapça ya da Rusça idare edebiliyor olsa da otel adı ile oda numarasının doğru aktarılması ayrı bir mesele. Çoğu esnaf artık turistten WhatsApp üzerinden rezervasyon onay mailinin ekran görüntüsünü istiyor, bu görseli kuryeyle paylaşıyor; kurye otele vardığında resepsiyona hem bu görseli hem turistin adını gösteriyor. Rezervasyon bir tur operatörü adına yapılmışsa ve otel kayıtlarında turistin kendi adı geçmiyorsa, resepsiyon memuru bazen pasaport fotokopisiyle eşleştirme yapana kadar paketi teslim almıyor.
Turist çoğunlukla paket geldiğinde otelde değil, hâlâ çarşıda ya da başka bir gezi noktasında oluyor. Bu durumda paket konsiyerjin kendi teslim defterine oda numarasıyla kaydediliyor; kurye şirketinin kendi tutanağı değil, otelin kayıt sistemi esas alınıyor. Housekeeping'e değil, yalnızca ön büroya teslim edilmesi konusunda kuryeler özellikle uyarılıyor, çünkü oda temizliği sırasında bırakılan bir paketin kaybolma riski resepsiyona göre belirgin biçimde daha yüksek.
Kırılacak üründe paketleme, ödemeyi kim karşılıyor?
Çini tabak, cam nazar boncuğu ve el yapımı fener gibi ürünlerde dükkanlar zaten yurt dışına gönderim yaptıkları için kendi saman dolgulu kutuları ve ahşap sandıkları hazır bulunduruyor; kurye teslim almadan önce kutunun köşelerini ve bantlamayı kontrol ediyor, rulo haldeki halılarda ise diğer gönderilerle üst üste istiflenmemesi için ayrı bir poşet istiyor. Bir dükkan sahibinin anlattığına göre geçen yıl bir müşteri kutusu açıldığında tabağın çatladığını görünce aynı günü parasını iade etmek zorunda kalmışlar; o günden beri her kırılacak gönderiyi ayrı sarıp fotoğraflayarak yola çıkarıyorlar.
Ücreti genelde dükkan karşılıyor; özellikle 3.000-5.000 TL üzerindeki satışlarda kurye masrafını üstlenmek satışı o an kapatmanın bir yolu haline geliyor. Daha küçük tutarlı alışverişlerde turist kurye ücretini teslimat sırasında nakit ödüyor, ama elinde çoğunlukla dolar ya da euro oluyor; para üstü sorunu yaşamamak için birçok esnaf bu ücreti kendi kasasından TL olarak peşin ödeyip turistten dükkanda tahsil etmeyi tercih ediyor.
